Verspreiding wolven in Nederland
Natuurgebied in Nederland. Fotograaf: Marielle van Uitert.
Verspreiding wolven in Nederland 2025
In de kaart hiernaast is te zien waar in 2025 bevestigde wolvenwaarnemingen in Nederland zijn geregistreerd. In de kaart zijn zowel zekere waarnemingen van wolven(sporen) uit het Wolvenmeldpunt als wolvenschade opgenomen. Het gaat om zowel gevestigde wolven als wolven die op doortocht zijn, de zogenoemde zwervende wolven.
De rasters hebben een schaal van 10 bij 10 kilometer, voor de kleuring van de rastercellen zijn de richtlijnen uit het Monitoringplan gevolgd. In 2025 bestond het verspreidingsgebied van wolven uit 130 10 bij 10 kilometer rastercellen. Dat is een toename van 26,2% ten opzichte van vorig jaar.
Ruimtelijke weergave van alle bij BIJ12 geregistreerde bevestigde wolvenwaarnemingen in 2025. De rasters hebben een schaal van 10 bij 10 kilometer. De kaart bevat zowel zekere waarnemingen van wolven (sporen uit het Wolvenmeldpunt (de monitoringsdata) als de wolvendata verkregen uit de afhandeling van schade aan vee). Voor de kleuring van de rastercellen zijn de richtlijnen uit het Monitoringsplan gevolgd.
Verspreiding wolven in Nederland 2015 - 2025
Het verspreidingsgebied van wolven in Nederland is sinds 2015 toegenomen. Onderstaande kaarten geven, op basis van 10 bij 10 km rastercellen, een beeld van de verspreiding van wolven in Nederland voor de kalenderjaren 2015 - 2025. Het gaat hierbij om zowel gevestigde wolven als zwervende wolven. Voor de kleuring van de rastercellen zijn de richtlijnen uit het Monitoringplan gevolgd.
Ruimtelijke weergave van alle bij BIJ12 geregistreerde zekere wolvenwaarnemingen (uit zowel de monitoring als de afhandeling van schade aan vee) voor de periode 2015-2025. De rasters hebben een schaal van 10 bij 10 kilometer. Voor de kleuring van de rastercellen zijn de richtlijnen uit het Monitoringsplan gebruikt.
Boswachter controleert wildcamerabeelden. Fotograaf: Marielle van Uitert.
In de staafdiagram hieronder is te zien in hoeveel 10 bij 10 km rastercellen er tussen 2015 en 2025 bevestigde wolvenwaarnemingen zijn gedaan.
Aantal 10 bij 10 km rastercellen met bevestigde wolvenwaarnemingen uit zowel monitoring als de afhandeling van schade aan vee voor de periode 2015 - 2025. De verspreiding van wolven kan ruimer zijn omdat niet alle wolvenschade en wolvenwaarnemingen worden gemeld en niet alle gemelde waarnemingen met zekerheid bevestigd kunnen worden.
Verspreiding wolven buiten Nederland
Hieronder staat een interactieve kaart over de ontwikkeling van de verspreiding van (geregistreerde) gevestigde wolven in Nederland, België, Luxemburg, Duitsland en Denemarken. Op de kaart is aangegeven of het gaat om een individu, paar of roedel. Deze kaart geeft informatie per wolvenjaar. Een ‘wolvenjaar’ start in mei en loopt tot en met april van het jaar daarop. Hierbij wordt rekening gehouden met de biologie en voortplantingscyclus van wolven.
De terugkeer van wolven in de Benelux maakt internationale samenwerking noodzakelijk. Enerzijds voor uitwisseling van informatie, kennis en data en anderzijds voor het maken van onderlinge afspraken over schade, beleid en monitoring. De kaart is ontstaan uit deze samenwerking. Diverse organisaties uit de Benelux, Duitsland en Denemarken hebben hiervoor informatie uitgewisseld.
Met DNA aangetoonde individuen
Wanneer er DNA is afgenomen bij een wolvenspoor (zoals een wolvenuitwerpsel of een prooidier), kan naast de soortbepaling (wel of geen wolf) vaak ook bepaald worden om welk individu het gaat. Ieder individu krijgt een individunummer dat begint met GW (Genetisch Wolf), gevolgd door een uniek nummer en de code m (male, man) of f (female, vrouw). In dit deel van het jaaroverzicht wordt informatie verstrekt over wolven die op basis van DNA op individu te onderscheiden zijn.
Met DNA aangetoonde individuen 2025
Voor het jaar 2025 zijn de uitslagen van de individubepalingen tot en met medio december bekend. In 2025 zijn er tot en met medio december 131 verschillende wolven in Nederland via DNA geïdentificeerd. Hiervan werden er 79 voor het eerst in Nederland met DNA vastgesteld. Meer dan de helft van deze nieuwe wolven (68,4%) zijn nakomelingen van in Nederland gevestigde roedels). Van achttien wolven is de herkomstroedel niet bekend omdat het DNA van de ouders (nog) niet is voorgekomen. Hierdoor kunnen nakomelingen niet aan een herkomstroedel worden gekoppeld. Wel weten we dat één van deze wolven uit de Alpiene populatie (deze populatie vindt zijn origine in de Frans-Italiaans-Zwitserse Alpen) kwam. De overige dieren waren afkomstig uit de Centraal-Europese wolvenpopulatie (zie ook het kader Historie Centraal-Europese wolvenpopulatie).
Het aantal wolven dat in Nederland voorkomt (gevestigd en rondzwervend) is hoger dan het aantal met DNA geïdentificeerde individuen.
Herkomst van de wolven die in 2025 voor het eerst in Nederland met DNA vastgesteld zijn.
Het aantal wolvenindividuen dat jaarlijks met DNA in Nederland wordt vastgesteld is de afgelopen jaren toegenomen. In de staafdiagram is per kalenderjaar te zien hoeveel wolvenindividuen er in totaal per jaar zijn vastgesteld. Dit zijn zowel nieuwe als eerder in Nederland met DNA vastgestelde individuen. Wolven die in meerdere kalenderjaren met DNA zijn vastgesteld, worden dus ieder jaar meegerekend.
Aantal via DNA geïdentificeerde wolven per kalenderjaar. Het aantal wolven dat in Nederland voorkomt (gevestigd en rondzwervend) is hoger dan het aantal geïdentificeerde individuen, omdat niet elke wolf in binnen de genetische monitoring wordt vastgesteld.
Met DNA aangetoonde individuen in Nederland: 2015 - 2025 (medio december)
Vanaf 2015 tot en met medio december 2025 zijn er in Nederland 259 verschillende wolven aangetoond. De meeste wolven zijn in Nederland geboren (56,4%), zie cirkeldiagram. Van de overige wolven is vastgesteld dat 18,1% is geboren in Duitsland en 6,2% in België. Van 19,3% van de andere wolven is de herkomstroedel onbekend omdat de ouders (nog) niet in de monitoring zijn voorgekomen.
Verdeling van de herkomstlanden van de tussen 2015 en 2025 via DNA geïdentificeerde wolven.
Het merendeel van de aangetoonde wolven in Nederland is afkomstig uit de Centraal-Europese wolvenpopulatie (zie ook het kader Historie Centraal-Europese wolvenpopulatie). Vier wolvenindividuen komen van de Alpiene populatie (deze populatie vindt zijn origine in de Frans-Italiaans-Zwitserse Alpen). Van één individu is de herkomstpopulatie nog onbekend, verder onderzoek moet uitwijzen wat de herkomst van dit individu is.
Historie Centraal-Europese wolvenpopulatie
(Bron: De wolf terug in Nederland; een factfinding study, Jansman et al. 2021)
De huidige Centraal-Europese wolvenpopulatie ontstond in de jaren 90 in West-Polen. Deze wolven hadden zich vanuit een beperkt aantal wolven, die zich westelijker bevond, vanuit het Noord-Poolse deel van de Baltische populatie, verspreid.
Wolven zijn pas sinds 1998 beschermd in Polen. Daardoor konden deze eerste roedels maar met moeite overleven als gevolg van verdelging. In 1996 werd de eerste wolf in Noordoost-Duitsland waargenomen na een afwezigheid van 150 jaar. In 2000 werd er weer voor het eerst voortplanting in Duitsland waargenomen. Sindsdien groeide de Centraal-Europese populatie zeer snel, met initieel een jaarlijkse toename van 30%. Dit resulteerde in 2020 in ongeveer 130 roedels in Duitsland en 150 roedels in West-Polen.
In de internationale verspreidingskaart is de ontwikkeling van de verspreiding van wolven naar Noordwest-Europa vanaf 2010/2011 te zien.
Deel deze rapportage